انواع و اقسام دندان | بیماری

شکلای جور واجور و اقسام دندون

دندانه های شیری (Deciduous Teeth)
تعداد دندانه های شیری بیست عدد بوده که بطور مساوی در هر فک جای میگیره. پس از یه مدت سی و دو دندون اصلی به مرور جانشین دندانه های شیری می گردن. از اونجا که دندانه های شیری پایه دندانه های اصلی و دائمی هستن، مراقبت از اونا و رعایت اصول بهداشت دهن و دندون لازم هستش. این دندانه ها ۲۰ عدد (۱۰ عدد در هر آرواره) هستن که در نیمه هر آرواره دو دندون قبلی ، یه دندون نیش ، دو دندون آسیاب کوچیک قرار گرفته. تکامل دندانه های شیری از دوره جنین شروع می شه و در اومدن اونا پس از تولد و از شش ماهگی شروع می شه.

دندانه های دائمی (Dermanent Teeth)
این دندنها ۳۳ عدد (۱۶ عدد در هر آرواره) هستن که در نیمه هر آرواره دو دندون قبلی ، یه عدد دندون نیش ، دو دندون آسیاب کوچیک و سه دندون آسیاب بزرگ قرار داره. رویش دندانه های دائمی از شش ماهگی شروع و آخرین دندانه های آسیاب بزرگ به نام دندانه های عقل در سنین بیست سالگی در میان. توضیح اینکه دندانه های آسیای بزرگ بدون دندانه های شیری هستن. سی و دو دندون دائمی ، به توضیح زیر تقسیم بندی و نامگذاری شدن.

دندانه های نیش
در دو طرف دندانه های پیش ، دندانه های نیش قرار دارن. شکل و ساختار اونا کلفت و برجسته س که منتهی به یه سر تیز و برنده می شن. این دندانه ها واسه بریدن قطعات گوشت بسیار مناسبند.

دندانه های آسیای کوچیک
کنار هر دندون نیش ، دو دندون آسیای کوچیک (جمعا“ هشت عدد) قرار دارن که فاصله بین دندانه های نیش تا آسیای بزرگ رو پر می کنن. سطح روی اونا پهن و تخت و لبه های اونا تیز و عاج دار هستش. دندانه های آسیای کوچیک کنار نیشها ، دو ریشه ای و دندانه های آسیای کوچیک کنار آسیاهای بزرگ ، تک ریشه ای هستن. در فک پائینی ، همه دندانه های آسیای کوچیک ، تک ریشه ای هستن.

دندانه های آسیای بزرگ
سه دندون آخر در دو طرف فکهای بالا و پائین ، دندانه های آسیای بزرگ هستن که تعداد اونا جمعا“ به دوارده عدد می رسه که به ترتیب آسیای اول ، دوم ، سوم نامیده می شن. دندانه های آسیای اول ، دقیقا“ کنار دومین دندون آسیای کوچیک قرار داشته و به دندانه های آسیای شش سالگی هم معروف هستن.

دندون عقل
دندانه های آسیای بزرگ سوم که به دندون عقل هم معروف هستن، در انتهای فکها واقع شده و معمولا“ بین ۱۶ تا ۲۰ سالگی شروع به در اومدن می کنن. از اونجایی که دندانه های عقل ، آخرین دندانه هایی هستن که در میان، بیشتر“ روی فک جای کافی واسه رشد اونا باقی نمی مونه. اگه دندانه ها بهم فشرده و فک کوچیک باشه، ممکنه دندانه های عقل زیر بقیه دندانه ها یا استخون فک نهفته شن. اگه تنها یه تیکه از دندون عقل دربیاد ایجاد درد و ناراحتی می کنه که در اون صورت باید با جراحی از دهن خارج شه.

بین دندانه های عقل و آسیای بزرگ اول ، دندانه های آسیای بزرگ اول دندانه های آسیای بزرگ دوم یا دندانه های آسیای دوازده سالگی هست. دندانه های آسیای بزرگ ، دندانه های درشتی هستن که سطح اونا پهن بوده و واسه آسیا ب کردن و جویدن غذا کاربرد دارن. آسیاهای بزرگ واقع روی فک بالایی ، ریشه های جدا از هم دارن ولی دندانه های آسیای بزرگ فک پائینی ، دو ریشه ای هستن.

 

 

ساختمون دندون
هر دندون دارای یه قسمت خارج از لثه به نام تاج و قسمت دیگری درون آرواره به نام ریشه هستش که مرز بین این دو قسمت رو گردن یا یقه دندون می گن. ریشه دندون در درون چاله ای از استخون فک قرار گرفته که این استخون از نوع نابالغ هستش. تاج دندون از داخل به خارج شامل مغز ، عاج ، مینا هستش و ریشه دندون از داخل به خارج شامل مغز ، عاج ، سیمان و لیگمان دور دندانی یا پریودونت هستش.

مغز دندون
در وسط دندون چاله ای قرار داره که این چاله در قسمت تاج ، وسیع بوده و اطاقک پالپی و در قسمت ریشه ، کانال ریشه ای نامیده می شه. پالپ دندون شامل ماده زمینه ای ، الیاف کلاژن ظریف ، سلولهای فیبربلاست ، ماکروفاژ ، پلاسما سل ، لنفوسیت ، رگهای خونی و رشته های عصبی هستش که عروق و اعصاب از سوراخی در عمق ریشه به نام سوراخ راسی به درون مغز وارد می شن. در محیط مغز سلولهای سازنده عاج قرار گرفتن.

عاج
عاج بافت مینرالیزه ای مثل استخون هستش که در دور و بر مغز دندون ، هر تاج و ریشه ، قرار گرفته و ضخامت کلی دندون رو تشکیل میده. مواد معدنی عاج بیشتر از نمکهای کلسیم به صورت بلورهای هیدروکسی آپاتیت هستش که حدود ۷۰ در صد وزن خشک اونو تشکیل میدن. ماتریکس عاج شامل الیاف کلاژن نوع I و کیکوز امینو گلیکان هستش که به وسیله سلولهای سازنده عاج (ادونتوبلاست) سنتز و ترشح می گردن. عاج از نظر فیزیکی سفت تر از استخون و زرد رنگ هستش. عاج به وسیله سلولهای ادونتوبلاست ساخته می شه و زاویه این سلولها به نام زاویه تومز (Tomes Fibr) نامیده می شه. زاویه تومز در عاج ، درون لوله های باریکی به نام لوله های عاجی قرار می گیرن.

در سطح ، رو به چاله مغزی تا آخر عمر ادامه پیدا میکنه. پس با پیشرفت سن بر ضخامت عاج اضافه می شه و از صحت چاله مغزی کم میشه. عاج ساخته شده در حد فاصل سلولهای ادونتوبلاست و عاج معدنی شده که بدون مواد معدنی هستش، پیش عاج نامیده می شه. عاج ، بر خلاف استخون در صورت از بین رفتن سلولهای ادونتوبلاستی واسه مدتها باقی می مونه و این حفظ دندانه های بدون مغز زنده رو امکانپذیر می سازه. عاج به دلیل حضور زوایای تومز و انتهاهای عصبی آزاد در درون لوله های عاجی ، بافتی حساس هستش و همه تحریکات وارده به عاج به صورت درد دریافت می شه. به خاطر همین سطح عاج در تاج دندون به وسیله مینا و در ریشه به وسیله سیمان پوشیده شده.

مینا
مینا به عنوان لایه محافظی واسه عاج تاج دندون حساب می شه. مینا سختترین بافت بدن هستش که حدود ۹۷ درصد اونو مواد معدنی تشکیل میده که بیشتر به صورت بلورهای هیدروکسی آپاتیت هستن. ماتریکس آلی مینا بدون کلاژن و شامل پروتئینهای خاصی به نام آمیلوژن (Amelogenin) و انملین (Enamelin) هستش. ماتریکس مینا به وسیله سلولهایی به نام آمیلوبلاست سنتز و ترشح می شه که این سلولها در مرحله تکامل جوونه دندانی در سطح مینا قرار دارن و چون پس از در اومدن دندن از بین می رن، مینا غیر قابل ترمیمه و هیچ آسیب وارده به اون جداره جبران نمی شه.

از نظر میکروسکوپی مینا از میله ها یا منشورهای مینایی تشکیل شده که از عمق به سطح قرار گرفتن و در دور و بر هر منشور مینا ناحیه غنی از مواد آلی به نام غلاف مینایی یا غلاف منشوری هست و ماده مینایی بین منشورهای مینایی رو مینای بین منشوری می گن. آخرین محصول سلولهای آمیلوبلاست در سطح مینا لایه ظریفی رو تشکیل میده که کوتیکول مینا نامیده می شه. مینا از نظر فیزیکی به رنگ سفید هستش که سطح دندون دست کم هستش (دلیلی که به شروع پوسیدگی در این نواحی کمک می کنه).

سیمان دندون
سیمان بافتی مثل استخون ولی بدون سیستمهای هاوسی و رگهای خونیه که در سطح خارجی عاج رو در ناحیه ریشه دندون می پوشونه. سیمان در نزدیکی یقه دندون نازک و در عمق ریشه کلفت هستش. سیمان نزدیک یقه و هم اینکه سیمانی که در نزدیکی عاج قرار دارن، بدون سلوله و به سیمان بی سلول مرسومه. ولی در بقیه جاها سیمان سلول دار بوده و شامل سلولهایی به نام سمنتوسیت هستش. به دلیل سیمان سازی ، ضخامت سیمان با پیشرفت سن زیاد می شه.

لیگمان دور دندون
لیگمان دور دندون بافت همبند متراکمیه که هم به عنوان ضریع عمل می کنه و هم اتصال محکمی رو بین ریشه دندون و استخون بوجود می آورد. این لیگمان در سطح رو به استخون شامل استئوبلاست و استئوکلاست و در سطح رو به سیمان شامل سمنتوبلاست هستش. بافت همبند تشکیل دهنده لیگمان دور دندانی ، بدون الیاف الاستیک و شامل رگهای خونی و لنفی و اعصاب ، مخصوصا در سطح مجاور سیمان هستش. الیاف کلاژن لیگامان دور دندانی به صورت دسته زیاد افقی و مایل ، سیمان ریشه رو به استخون فک چسبونده ان. ترتیب قرار گرفتن و انعطاف پذیری این الیاف جابجایی محدود دندون و انجام عملیات ارتودنسی رو امکانپذیر می سازه و هم اینکه به عنوان ضربه گیر از وارد شدن ضربه مستقیم به دندون و ساییدگی اون جلوگیری می کنه. فعالیتهای متابولیک و سنتز کلاژن در لیگامان دور دندانی دارای شدت بالاییه و به خاطر همین هر گونه مشکل در سنتز کلاژن باعث مشکل در ساختمون لیگامان و لق شدن دندانه ها می شه.

لثه (ْgum)
لثه یه تیکه از مخاط دهن هستش که بطور محکم به پریوست استخون فک در فک فوقانی و تحتانی چسبیده. اپی کلیوم لثه در سطح رو به چاله دهانی از نوع سنگفرشی مطبق شاخیه که بافت همبند زیرین آلن دارای پاپیهای بلندی هستش. در سطح مجاور دندون ، اپی کلیوم لثه کلفت شده و به سطح مینا چسبیده و سلولهای اپی کلیال به وسیله اتصالات نیمه دسموزوم به این لایه متصلند. این اتصالات با یشرفت سن به طرف ریشه عقب نشینی کرده و باعث نمایان شدن ریشه می گردن.

منبع:کلینیک دندونپزشکی دکتر مرتضوی
ویرایش و خلاصه کردن:

دندانه های دائمی (Dermanent Teeth)
این دندنها ۳۳ عدد (۱۶ عدد در هر آرواره) هستن که در نیمه هر آرواره دو دندون قبلی ، یه عدد دندون نیش ، دو دندون آسیاب کوچیک و سه دندون آسیاب بزرگ قرار داره. رویش دندانه های دائمی از شش ماهگی شروع و آخرین دندانه های آسیاب بزرگ به نام دندانه های عقل در سنین بیست سالگی در میان. توضیح اینکه دندانه های آسیای بزرگ بدون دندانه های شیری هستن. سی و دو دندون دائمی ، به توضیح زیر تقسیم بندی و نامگذاری شدن.

دندانه های نیش
در دو طرف دندانه های پیش ، دندانه های نیش قرار دارن. شکل و ساختار اونا کلفت و برجسته س که منتهی به یه سر تیز و برنده می شن. این دندانه ها واسه بریدن قطعات گوشت بسیار مناسبند.

دندانه های آسیای کوچیک
کنار هر دندون نیش ، دو دندون آسیای کوچیک (جمعا“ هشت عدد) قرار دارن که فاصله بین دندانه های نیش تا آسیای بزرگ رو پر می کنن. سطح روی اونا پهن و تخت و لبه های اونا تیز و عاج دار هستش. دندانه های آسیای کوچیک کنار نیشها ، دو ریشه ای و دندانه های آسیای کوچیک کنار آسیاهای بزرگ ، تک ریشه ای هستن. در فک پائینی ، همه دندانه های آسیای کوچیک ، تک ریشه ای هستن.

دندانه های آسیای بزرگ
سه دندون آخر در دو طرف فکهای بالا و پائین ، دندانه های آسیای بزرگ هستن که تعداد اونا جمعا“ به دوارده عدد می رسه که به ترتیب آسیای اول ، دوم ، سوم نامیده می شن. دندانه های آسیای اول ، دقیقا“ کنار دومین دندون آسیای کوچیک قرار داشته و به دندانه های آسیای شش سالگی هم معروف هستن.

دندون عقل
دندانه های آسیای بزرگ سوم که به دندون عقل هم معروف هستن، در انتهای فکها واقع شده و معمولا“ بین ۱۶ تا ۲۰ سالگی شروع به در اومدن می کنن. از اونجایی که دندانه های عقل ، آخرین دندانه هایی هستن که در میان، بیشتر“ روی فک جای کافی واسه رشد اونا باقی نمی مونه. اگه دندانه ها بهم فشرده و فک کوچیک باشه، ممکنه دندانه های عقل زیر بقیه دندانه ها یا استخون فک نهفته شن. اگه تنها یه تیکه از دندون عقل دربیاد ایجاد درد و ناراحتی می کنه که در اون صورت باید با جراحی از دهن خارج شه.

بین دندانه های عقل و آسیای بزرگ اول ، دندانه های آسیای بزرگ اول دندانه های آسیای بزرگ دوم یا دندانه های آسیای دوازده سالگی هست. دندانه های آسیای بزرگ ، دندانه های درشتی هستن که سطح اونا پهن بوده و واسه آسیا ب کردن و جویدن غذا کاربرد دارن. آسیاهای بزرگ واقع روی فک بالایی ، ریشه های جدا از هم دارن ولی دندانه های آسیای بزرگ فک پائینی ، دو ریشه ای هستن.

 

 

ساختمون دندون
هر دندون دارای یه قسمت خارج از لثه به نام تاج و قسمت دیگری درون آرواره به نام ریشه هستش که مرز بین این دو قسمت رو گردن یا یقه دندون می گن. ریشه دندون در درون چاله ای از استخون فک قرار گرفته که این استخون از نوع نابالغ هستش. تاج دندون از داخل به خارج شامل مغز ، عاج ، مینا هستش و ریشه دندون از داخل به خارج شامل مغز ، عاج ، سیمان و لیگمان دور دندانی یا پریودونت هستش.

مغز دندون
در وسط دندون چاله ای قرار داره که این چاله در قسمت تاج ، وسیع بوده و اطاقک پالپی و در قسمت ریشه ، کانال ریشه ای نامیده می شه. پالپ دندون شامل ماده زمینه ای ، الیاف کلاژن ظریف ، سلولهای فیبربلاست ، ماکروفاژ ، پلاسما سل ، لنفوسیت ، رگهای خونی و رشته های عصبی هستش که عروق و اعصاب از سوراخی در عمق ریشه به نام سوراخ راسی به درون مغز وارد می شن. در محیط مغز سلولهای سازنده عاج قرار گرفتن.

عاج
عاج بافت مینرالیزه ای مثل استخون هستش که در دور و بر مغز دندون ، هر تاج و ریشه ، قرار گرفته و ضخامت کلی دندون رو تشکیل میده. مواد معدنی عاج بیشتر از نمکهای کلسیم به صورت بلورهای هیدروکسی آپاتیت هستش که حدود ۷۰ در صد وزن خشک اونو تشکیل میدن. ماتریکس عاج شامل الیاف کلاژن نوع I و کیکوز امینو گلیکان هستش که به وسیله سلولهای سازنده عاج (ادونتوبلاست) سنتز و ترشح می گردن. عاج از نظر فیزیکی سفت تر از استخون و زرد رنگ هستش. عاج به وسیله سلولهای ادونتوبلاست ساخته می شه و زاویه این سلولها به نام زاویه تومز (Tomes Fibr) نامیده می شه. زاویه تومز در عاج ، درون لوله های باریکی به نام لوله های عاجی قرار می گیرن.

در سطح ، رو به چاله مغزی تا آخر عمر ادامه پیدا میکنه. پس با پیشرفت سن بر ضخامت عاج اضافه می شه و از صحت چاله مغزی کم میشه. عاج ساخته شده در حد فاصل سلولهای ادونتوبلاست و عاج معدنی شده که بدون مواد معدنی هستش، پیش عاج نامیده می شه. عاج ، بر خلاف استخون در صورت از بین رفتن سلولهای ادونتوبلاستی واسه مدتها باقی می مونه و این حفظ دندانه های بدون مغز زنده رو امکانپذیر می سازه. عاج به دلیل حضور زوایای تومز و انتهاهای عصبی آزاد در درون لوله های عاجی ، بافتی حساس هستش و همه تحریکات وارده به عاج به صورت درد دریافت می شه. به خاطر همین سطح عاج در تاج دندون به وسیله مینا و در ریشه به وسیله سیمان پوشیده شده.

مینا
مینا به عنوان لایه محافظی واسه عاج تاج دندون حساب می شه. مینا سختترین بافت بدن هستش که حدود ۹۷ درصد اونو مواد معدنی تشکیل میده که بیشتر به صورت بلورهای هیدروکسی آپاتیت هستن. ماتریکس آلی مینا بدون کلاژن و شامل پروتئینهای خاصی به نام آمیلوژن (Amelogenin) و انملین (Enamelin) هستش. ماتریکس مینا به وسیله سلولهایی به نام آمیلوبلاست سنتز و ترشح می شه که این سلولها در مرحله تکامل جوونه دندانی در سطح مینا قرار دارن و چون پس از در اومدن دندن از بین می رن، مینا غیر قابل ترمیمه و هیچ آسیب وارده به اون جداره جبران نمی شه.

از نظر میکروسکوپی مینا از میله ها یا منشورهای مینایی تشکیل شده که از عمق به سطح قرار گرفتن و در دور و بر هر منشور مینا ناحیه غنی از مواد آلی به نام غلاف مینایی یا غلاف منشوری هست و ماده مینایی بین منشورهای مینایی رو مینای بین منشوری می گن. آخرین محصول سلولهای آمیلوبلاست در سطح مینا لایه ظریفی رو تشکیل میده که کوتیکول مینا نامیده می شه. مینا از نظر فیزیکی به رنگ سفید هستش که سطح دندون دست کم هستش (دلیلی که به شروع پوسیدگی در این نواحی کمک می کنه).

سیمان دندون
سیمان بافتی مثل استخون ولی بدون سیستمهای هاوسی و رگهای خونیه که در سطح خارجی عاج رو در ناحیه ریشه دندون می پوشونه. سیمان در نزدیکی یقه دندون نازک و در عمق ریشه کلفت هستش. سیمان نزدیک یقه و هم اینکه سیمانی که در نزدیکی عاج قرار دارن، بدون سلوله و به سیمان بی سلول مرسومه. ولی در بقیه جاها سیمان سلول دار بوده و شامل سلولهایی به نام سمنتوسیت هستش. به دلیل سیمان سازی ، ضخامت سیمان با پیشرفت سن زیاد می شه.

لیگمان دور دندون
لیگمان دور دندون بافت همبند متراکمیه که هم به عنوان ضریع عمل می کنه و هم اتصال محکمی رو بین ریشه دندون و استخون بوجود می آورد. این لیگمان در سطح رو به استخون شامل استئوبلاست و استئوکلاست و در سطح رو به سیمان شامل سمنتوبلاست هستش. بافت همبند تشکیل دهنده لیگمان دور دندانی ، بدون الیاف الاستیک و شامل رگهای خونی و لنفی و اعصاب ، مخصوصا در سطح مجاور سیمان هستش. الیاف کلاژن لیگامان دور دندانی به صورت دسته زیاد افقی و مایل ، سیمان ریشه رو به استخون فک چسبونده ان. ترتیب قرار گرفتن و انعطاف پذیری این الیاف جابجایی محدود دندون و انجام عملیات ارتودنسی رو امکانپذیر می سازه و هم اینکه به عنوان ضربه گیر از وارد شدن ضربه مستقیم به دندون و ساییدگی اون جلوگیری می کنه. فعالیتهای متابولیک و سنتز کلاژن در لیگامان دور دندانی دارای شدت بالاییه و به خاطر همین هر گونه مشکل در سنتز کلاژن باعث مشکل در ساختمون لیگامان و لق شدن دندانه ها می شه.

لثه (ْgum)
لثه یه تیکه از مخاط دهن هستش که بطور محکم به پریوست استخون فک در فک فوقانی و تحتانی چسبیده. اپی کلیوم لثه در سطح رو به چاله دهانی از نوع سنگفرشی مطبق شاخیه که بافت همبند زیرین آلن دارای پاپیهای بلندی هستش. در سطح مجاور دندون ، اپی کلیوم لثه کلفت شده و به سطح مینا چسبیده و سلولهای اپی کلیال به وسیله اتصالات نیمه دسموزوم به این لایه متصلند. این اتصالات با یشرفت سن به طرف ریشه عقب نشینی کرده و باعث نمایان شدن ریشه می گردن.

منبع:کلینیک دندونپزشکی دکتر مرتضوی
ویرایش و خلاصه کردن:

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *